Sanskrit Vyākaraṇa Syllabus

पाठ्यक्रमस्य उद्देश्यः

विद्यार्थिनः संस्कृतभाषायाः व्याकरणरचनां, शब्दरूपान्, वाक्यानां निर्माणं च अभ्यासेन ज्ञातुं समर्थाः स्युः।

---

भागः १ – वर्णाः एवं उच्चारणम्

1. स्वराः – ह्रस्वाः, दीर्घाः, प्लुताः
2. व्यञ्जनाः – वर्गाः, अवर्गाः
3. उच्चारणस्थानं च प्रयत्नः

---

भागः २ – संज्ञा (Nāma)

1. लिङ्गानि – पुल्लिङ्गः, स्त्रीलिङ्गः, नपुंसकलिङ्गः
2. वचनानि – एकवचनम्, द्विवचनम्, बहुवचनम्
3. विभक्तयः – प्रथमा … सप्तमी
4. शब्दरूपाणि – अकारान्तः, आकारान्तः, इकारान्तः, उकारान्तः

---

भागः ३ – सर्वनाम (Pronouns)

1. अहम्, त्वम्, एषः, एषा, एतत् इत्यादयः
2. सर्वनामरूपाणां अभ्यासः

---

भागः ४ – विशेषण (Adjectives)

1. विशेषणस्य परिभाषा
2. विशेष्यं च विशेषणस्य सम्बन्धः
3. विशेषणरूपाणां अभ्यासः

---

भागः ५ – क्रिया (Verbs)

1. धातुः – परस्मैपदी, आत्मनेपदी
2. लकाराः – लट् (वर्तमानकालः), लङ् (भूतकालः), लृट् (भविष्यत्कालः)
3. तिङ् प्रत्ययः
4. सामान्यधातुरूपाणि – भू, गम्, पठ्, लिख्

---

भागः ६ – उपसर्गाः च प्रत्ययाः

1. उपसर्गाः – प्र, परा, अप, सम्, अनु, अव
2. प्रत्ययाः – कृत्, तद्धित्
3. शब्दसृजनस्य सिद्धान्ताः

---

भागः ७ – सन्धिः (Sandhi)

1. स्वरसन्धिः
2. व्यञ्जनसन्धिः
3. विसर्गसन्धिः
4. सन्धिविच्छेदः अभ्यासः

---

भागः ८ – समासः (Compounds)

1. अव्ययीभावः
2. तत्पुरुषः
3. द्वन्द्वः
4. बहुव्रीहिः
5. समासविग्रहः

---

भागः ९ – अव्ययः (Indeclinables)

1. च, वा, अपि, एव, न, इति इत्यादयः
2. वाक्ये प्रयोगः

---

भागः १० – वाक्यरचना (Sentence Construction)

1. सरलवाक्यानि
2. शब्दशुद्धिः
3. लघुअनुच्छेदरचना अभ्यासः

---

अभ्यासः एवं मूल्याङ्कनम्

• शब्दरूपाः, धातुरूपाः
• सन्धि, समासविच्छेदः
• गद्यांशानां व्याकरणविश्लेषणम्