१. अभ्यासस्य उद्देश्य (Purpose of Practice)
अभ्यासः विद्यार्थिनः व्याकरणज्ञानं दृढं कर्तुं, शब्दरूप, धातुरूप, सन्धि, समास तथा वाक्यरचना में निपुणता लाने हेतु आवश्यकः।
मूल्याङ्कनम् (Assessment) द्वारा छात्रः अपनी दक्षता ज्ञातुं शक्नोति।
२. अभ्यास विभागाः (Practice Sections)
(क) शब्दरूपाः (Noun Forms)
- लिङ्गानुसार, वचनानुसार, विभक्तिनुसार शब्दरूप लिखना।
- उदाहरण अभ्यास:
- रामः → … (सर्वनाम/संज्ञा रूप अभ्यास)
- सीता → …
(ख) धातुरूपाः (Verb Forms)
- लकारानुसार क्रियापद रूप लिखना।
- उदाहरण अभ्यास:
- पठ् → … (लट्, लङ्, लृट्)
- गम् → …
(ग) सन्धि एवं समासविच्छेदः (Sandhi & Compound Splitting)
- वाक्य या शब्द में सन्धि और समास विच्छेद करना।
- उदाहरण अभ्यास:
- रामोऽस्ति → राम + अस्ति
- माता-पिता → माता + पिता
(घ) गद्यांशानां व्याकरणविश्लेषणम् (Paragraph Grammar Analysis)
- छोटे गद्यांशों में व्याकरण तत्व पहचानना।
- शब्दों के लिङ्ग, वचन, विभक्ति, क्रिया, उपसर्ग-प्रत्यय, सन्धि और समास की पहचान करना।
- उदाहरण अभ्यास:
- पाठशालायाम् बालकः पठति।
- बालकः → संज्ञा, पुल्लिङ्ग, एकवचन, प्रथमा
- पठति → क्रिया, लट् लकार, एकवचन
- पाठशालायाम् बालकः पठति।
३. मूल्याङ्कनम् (Assessment / Evaluation)
- लिखित प्रश्न: शब्दरूप, धातुरूप, सन्धि, समास विच्छेद
- अनुच्छेद विश्लेषण: गद्यांश में व्याकरण तत्व पहचान
- स्वयं मूल्याङ्कन: अभ्यास उत्तर स्वयं जांचना