क्रिया (Verbs)

१. क्रियायाः परिभाषा (Definition of Verbs)

क्रिया (Verb) वह शब्दः अस्ति यः कर्तृ, कर्म या अवस्था दर्शयति।
उदाहरणार्थ – रामः पठति – यहाँ पठति क्रिया शब्दः।

२. धातुः (Roots / Verbs)

धातुः क्रियापदानि निर्माणस्य मूलम् अस्ति।

  • परस्मैपदी – कर्म दूसरों के लिए क्रिया में प्रयुक्त।
  • आत्मनेपदी – कर्म स्वयं पर ही क्रिया में प्रयुक्त।

३. लकाराः (Tenses / Moods)

  1. लट् (Vartamāna / Present) – वर्तमान काल
    • उदाहरणः – पठति (he reads)
  2. लङ् (Bhūta / Past) – भूतकाल
    • उदाहरणः – अपठत् (he read)
  3. लृट् (Bhaviṣyat / Future) – भविष्यत्काल
    • उदाहरणः – पठिष्यति (he will read)

४. तिङ् प्रत्ययः (Conjugation Endings)

धातु रूपाणि लकारानुसारं तिङ् प्रत्ययस्य साहाय्येन रूपायन्ते।

  • उदाहरणः – पठ् → पठति, पठसि, पठामः

५. सामान्य धातुरूपाणि (Common Verb Roots)

  • भू – to be (भवति)
  • गम् – to go (गच्छति)
  • पठ् – to read (पठति)
  • लिख् – to write (लिखति)